zij en/of ik

Zij en/of ik

Ze nam de emmer met appels tussen de knieën, als kinderkopjes zo dik waren die knieën. Ze schilde dikke, lange slierten schil van rond de appel, hakte hem in twee en haalde met een snelle draai terwijl haar duim op het klokhuis rustte het hart eruit. Wanneer je een appel kan schillen in een schil, ben je klaar om te trouwen, zo vertelde ze me. Ik oefende zo tot mijn veertiende en toen dacht ik foert! Onlangs probeerde ik het nog eens. Ik kan het nog steeds niet!

Een Meuleken, zo heette dat mesje. Wanneer ze rond zevenen – terwijl de RTBF aan zijn nieuwsuitzending begon -om het Meuleken vroeg, wist je hoe laat het was. Mijn moeder zou je vol appel proppen tot je buik op ploffen stond, zo rond.

De schil van de appel viel op de ongeschilde appels en dat mocht. Vreemd was dat, want sinds ik kon lopen en mijn oren de woorden die ze hoorden, begrepen leerde ik van mijn moeder dat je proper en vuil moet scheiden: bij de vaat, tijdens het poetsen, bij de was, wanneer je groenten schoonmaakt, bij mensen… ha, ja ook bij mensen.

‘Eet’ zei ze dan en je waagde het niet je te verzetten. Niet wanneer ze kwart appel na kwart appel je richting uit duwde en ook niet aan tafel, als je na twee porties niet meer bij wilde. ‘Is’t niet lekker misschien?’ vroeg ze dan net iets te boos. ‘Jawel mama, ik heb genoeg.’ ‘Genoeg?’ verbaasde ze zich dan luid. ‘Ik zou willen dat ik eens wist hoe dat voelt, genoeg.’ Ze meende het. Mijn moeder kon gigantisch veel eten, maar ze deed dat niet want anders werd ze echt te dik.

Ze was helemaal niet dik, mijn moeder. Ze was zacht. Haar borsten vormden een plateautje om tegen te liggen en haar buik was als een reuze vanillepudding zo zacht. Hij wiebelde ook als je eraan schodderde. Tenminste ’s avonds, wanneer ze in haar nachtpon – een blauwe in fluweel – voor tv zat want overdag snoerde ze hem in een gaine in. Het hoekje van de zetel waar ik net in paste werd helemaal warm. Tussen mijn moeder en mijn acht jaar ouder broer zat ik nagenoeg ingeklemd in mijn eigen kleine broeikast waar op geregelde tijdstippen een kwart appel werd binnengeschoven. Helemaal moe en dik gegeten, rolde ik uit de zetel om mijn bed op te zoeken. Mijn gezicht was helemaal rood en omrand door sliertjes vochtig haar, het motief van haar blauwe fluwelen pon in mijn wangen gedrukt.

Mijn moeder maande me nooit aan mijn tanden te poetsen. Een appel poetst je tanden helemaal schoon, zei ze vaak. Waar ze dat haalde, geen idee. Wel riep ze elke avond. ‘Geen onderbroek in bed!’ Soms zelfs met een stukje appel in de mond. ‘Ffgeen ondwewbwoek in bed!’ klonk dat dan, maar ik verstond haar wel. Ze kruiste mijn voorhoofd zoals alleen moeder van weleer dat deden, en mompelde ‘gotseendeworde’. Jaren heeft het geduurd voor ik wist wat ze eigenlijk zei. ‘Awel, God zegent u en bewaart u’ antwoordde ze nuchter toen ik het haar vroeg. ‘Zegenen en bewaren? Waarom?’ fronste ik en ze lachte. Ze lachte.

Het galmde een beetje wanneer ze lachte, mijn moeder. Het galmde in de kamer, maar ook in mijn hart. Ik hoorde dat geluid zo graag. Ik was altijd gelukkig wanneer mijn moeder lachte. Haar boezem wipte dan op en neer en ze krulde haar lippen naar binnen. Ze schaamde zich om de tand die ze ooit verloren was, aan de zijkant. Eerst had er een gouden gezeten, maar dat ging uit de mode en ook, hij brak af en toen zat er een gat. Dat was nooit mode geweest, maar ze vond het de moeite niet om geld en tijd in dat gat te stoppen en dus lachte ze met gesloten mond. Behalve soms, en dan galmde het.

Overdag kon mijn moeder een echte diva zijn. Ze had een prachtig zandloperfiguur en liep altijd met een rechte rug. Dat vond ze belangrijk, net zoals verzorgde handen en voeten. Mijn moeder was een vrouw-vrouw helemaal, met billen en borsten en een buik en een stralende gezonde huid. Ze was te groot, te zwaar maar jammerde daar nooit over. Kwam ze ergens binnen waar ze weer maar eens de grootste was, rechtte ze haar schouders en hief haar kin op. Opvallen doen wij toch, zei ze dan samenzweerderig, dan vallen we beter op met wat schoon is dan met wat lelijk is en ze trok haar decolleté recht. Dat die ‘ons’ op haar en mij sloeg, begreep ik te laat.

‘Heb je ooit een man al eens horen zeggen dat hij valt voor een iele magere vrouw? Nee toch!’ Mijn moeder kon op zo’n toon spreken dat je er gewoon niet durfde aan denken om haar tegen te spreken. ‘Een schoon pronte vrouw! Dat zeggen de mannen’ en dan klonk haar Oost-Vlaams accent door haar woorden. Ze knikte dan met haar hoofd en deed haar zwarte krullen dansen.

Ik zag mannen kijken naar mijn moeder en dat maakte mij trots. Ik had geen weet van waar die mannen aan dachten of waar mijn moeder nee op zei. Obers in een restaurant, de groenteboer, de bakker…allemaal zagen ze mijn moeder graag. Ze glimlachten, bedienden haar galant, complimenteerden haar en mijn moeder maakte met plezier een praatje, tot ze bediend was en dan hield het op. ‘Tot de volgende!’ zwaaide ze dan en heupwiegde de winkel of het eethuis uit. Mijn moeder kon dat, heupwiegend stappen. Ze had grote voeten met knalrode teennagels die ze in gevlochten sandalen stak. De hak  net hoog genoeg om elegant te zijn, niet te hoog om oncomfortabel te worden. Ze hield ervan te zeggen dat ze haar sandalen in Italië kocht. Eenvoud, maar kwaliteit. Ja, daar geloofde ze in.

…wanneer ik mijn te grote en te zware lijf in een jurk hijs – zou ik haar nog eens willen horen zeggen dat mannen niet op iele magere vrouwen vallen of dat je je rug moet recht houden wanneer je weer maar eens de langste vrouw van het gezelschap bent of dat je je voeten moet bewerken met puimsteen voor je ze in sandalen schuift of dat je appels moet eten omdat dat goed is voor je tanden of gewoon, heel gewoon nog een keertje horen als ik de trap op loop: ‘geen onderbroek aan in bed!’

---